نظر - ملاحظاتی در مورد یک عکس یا فیلم کوتاه :
این روزها در سایتها و محافل مختلف، بحث داغی در مورد دو عکس از گلشیفته فراهانی در گرفته است، و شاهد آرا و نظرات مختلف در این مورد هستیم. به اعتقاد من ، اکثرا در این مورد مسائل را سیاه و سفید میبینند، در این زمینه ملاحظاتی به نظرم رسید که در مطلب زیر اشاره خواهم کرد:
1- طبعا گلشیفته فراهانی به عنوان یک زن عاقل و بالغ کاملا در مورد اعمال و تصمیمات خود، مختار است و چون در ایران زندگی نمیکند، تعهدی به قوانین ایران نداشته و کاری که کرده از نظر قوانین و از آن مهمتر، عرف هنری کشور اروپایی که در آن زندگی میکند کاملا طبیعی بوده و مانعی ندارد.
2- بهتر است ابتدا از منظر هنری به مسئله نگاه کنیم، زیرا گلشیفته یک هنرمند است، و هیچگونه رسالت سیاسی نداشته و ادعای آن را هم مطرح نکرده است.
3- در دنیای سینما، یک هنرپیشه (بخصوص تازه از راه رسیده) در صورتیکه بخواهد در بازار رقابت، حداقل جایگاهی کسب کند، باید در نقشهایی که به او پیشنهاد میشود بازی کند. در صورتیکه بخواهد در این مورد بد ادایی در آورد، ادامه راه او خیلی مشکل میشود.
4- در سال 1356 گوگوش در فیلم "در امتداد شب" به کارگردنی پرویز صیاد بازی کرد. این فیلم تا آن زمان به عنوان پر فروش ترین فیلم تاریخ سینمای ایران شناخته شد. در صحنه ای از این فیلم و در نور کم شومینه در اتاقی تاریک، برای اولین بار بالاتنه کاملا لخت گوگوش دیده میشد. در نظر خواهی هایی که در مجلات و روزنامه های آن زمان انجام شد، کلیه نظرهای ابراز شده از طرف خانمها و اکثریت نظرهای آقایان نشانگر رویکرد منفی به این مسئله بود، و آن هم در زمانی که برهنگی در سینمای ایران، مسئله حادی نبود. آنها میگفتند ما از گوگوش که مانند دختر و یا خواهرمان دوستش داریم، چنین توقعی نداریم. گرچه گروهی از آقایان و پسرها به همین علت فیلم را دیدند. آینده معلوم میکرد گوگوش و یا تهیه کنندگان آثارش به کدام جهت میرفتند ( که به دلیل وقوع انقلاب این آزمون هرگز انجام نشد، و البته گوگوش آنقدر اعتبار داشت که در صورت مخالفت با برهنگی، نقشی را در فیلمی از دست ندهد). گرچه استنباط من این است که گوگوش راهی را میرفت که محبوبیتش کم نشود.
5- آدری هیپبورن در دهه 60 میلادی، یکی از زیباترین و پولسازترین هنرپیشه ها بود. در سال 1356 خاطره ای از استانلی دانن کارگردان فیلم "دو همسفر" (1967) با بازی ادری هیپبورن و آلبرت فینی خواندم که میگفت برای صحنه ای از فیلم که آلبرت فینی میبایست آدری را در آغوش بگیرد و به بالا ببرد، از آدری خواستم که بالا تنه اش را لخت کند، آدری سعی کرد مرا قانع کند که این صحنه را با لباس بازی کند، ولی من بر نظر خود پافشاری کردم. آدری به ناچار قبول کرد، و صحنه را گرفتیم ولی من با دیدن صحنه به آدری گفتم من اشتباه کردم، حالت صورت تو با لختی بالاتنه ات تناسبی نداشت، و صحنه با لباس فیلمبرداری شد، و فیلم به همین ترتیب نمایش داده شد.
6- در دهه 60 هنرپیشه زن جوانی بود به اسم "تیوزدی ولد" که در فیلمهایی نظیر "قمارباز سین سیناتی" بازی میکرد. دو هفته پیش در کتاب خاطرات "رومن پولانسکی" خواندم که نقش زن اول فیلم مکبث (1971) به تیوزدی ولد پیشنهاد شد، ولی او حاضر نشد در این نقش که طبق فیلمنامه میبایست در یک صحنه کاملا لخت و از پشت نشان داده میشد بازی کند. آیا بازی در فیلمی از پولانسکی نمیتوانست برای این هنرپیشه تازه کار، یک فرصت استثنایی برای شهرت باشد، و آیا همین امتناع(ها) علامتی به تهیه کنندگان هالیوود نبود که دور اسم تیوزدی ولد قلم قرمز بکشند و بگویند او که هنوز مشهور نشده چنین شرط و بیع میکند، وای به وقتی که مشهور شود.
7- یادم می آید "پروانه معصومی" که پس از بازی در "رگبار" و "غریبه و مه" به عنوان هنرپیشه ای با ظاهری معصوم و بازیگری توانا مطرح شده بود، در سال 1355 در مصاحبه ای با "زن روز" گفت منعی برای بازی در صحنه های س.ک.س.ی در خود نمیبیند، فقط باید این صحنه در فیلم حالت تحمیلی نداشته باشد. یادآوری میکنم که او در آن زمان متاهل بود.
8- هنرپیشه های زن متعددی برای بازی در فیلمهایی اسکار گرفتند که در همان فیلم، در صحنه هایی لخت شده بودند. ( هالی هانتر در "پیانو" و یا هال بری " در "Monster's Ball "). اینها جزئی از همان زندگی است که اینها با نشان دادن آن روی پرده سینما اسکار گرفتند.
9- من به جز اطلاعات کلی، خبری از سوابق قضیه و چگونگی گرفتن فیلم یا عکس از گلشیفته توسط عکاس فیگارو ندارم. و حتی شنیده ام که این عکس توسط فیگارو حذف شده بود، و بعدا از طریق یوتیوب منتشر شده بود. ولی با دیدن عکس و مقایسه حالت صورت گلشیفته با بالاتنه عریانش، بخصوص در عکس سمت چپ میتوانم بگویم که اگر موضوع عکس چیزی مانند """""شرم دختر شرقی" بود، عکسی بود گویا، ولی اگر موضوع عکس، نشان دادن بدن برهنه یک زن با تاکید بر جنبه های اروتیک آن بود، بهترین راه حذف عکس بود. کوچکترین اثری از اغواگری در صورت گلشیفته دیده نمیشود.
10- حال از همه این آسمان ریسمان بافتن ها میخواهم از منظر دنیای هنر، نتیجه گیری کنم. اگر هنرپیشه تازه کاری بخواهد در سینما موفق باشد، باید فرصتهای شغلی مناسب را از دست ندهد، به مرور زمان و یا حتی در فضای یک فیلم معلوم میشود توانایی ها و عدم توانایی هایش کجا است. "تیوزدی ولد" ها و "گلشیفته"ها با شرط گذاشتن در آغاز راه مشهور شدن قطعا در این رقابت راه به جایی نخواهند برد. استانلی دانن تشخیص داد که بدن لخت آدری هیپبورن چیزی به فیلم او اضافه نمیکند، و آدری هم علیرغم قدرت زیادش در سینمای آن زمان، حرف دانن را گوش کرد. برعکس موفقیت "شارون استون" در بازی در صحنه های س.ک.س.ی فیلم "غریزه اصلی" پیشنهادات متعدد بازی در اینگونه فیلمها را برای او به ارمغان آورد. این قاعده بازی است. اگر شارون استون لازم میبود در صحنه ای از فیلمی نقش یک راهبه را بازی کند، میبایست با همه توان بازی کند، و ممکن بود کارگردان این صحنه را در فیلم حفظ یا حذف کند.
11- باور دارم که بسیاری از مخالفتها از منظر سیاسی و حضور گلشیفته در جنبش سبز است. به نظر من شتر سواری دولا دولا نمیشود. اگر دوستان، خود را جزئی از دنیای مدرن میدانند، باید حساب خود را با دیدگاههای قبلی و رایج اجتماع روشن کنند. مگر جین فاندا ( که در جامعه سنتی آمریکای دهه 70 زندگی میکرد) در اوج مخالفت با جنگ ویتنام در فیلم کلوت (1972) و بازگشت به خانه صحنه س.ک.س.ی بازی نکرد و برای همین فیلمها اسکار نگرفت. "ونسا ردگریو" که هم مبارزی آزادیخواه و هم زنی فمینیست بود، در فیلمهای زیادی لخت شد. اگر هم نگران تهمتها هستند که در هر حال قبل از این هم به شدیدترین وضعی اتفاق میافتاد. اگر هنرپیشه زن ایرانی بخواهد در سینمای جهان حضور داشته باشد، باید حاضر به بازی در این صحنه ها باشد. کما اینکه شهره آغداشلو نیز در فیلم "هتل آستوریا" یا چیزی شبیه به این اسم، صحنه ای در زیر دوش حمام دارد.
12- علیرغم همه این مسائل، دلم برای بهزاد فراهانی میسوزد. فارغ از هر نظر شخصی که داشته باشد، نمیتواند بایستد و حرفهایی در دفاع از دخترش بگوید، مگر اینکه دور بازی در سینما و تلویزیون و تئاتر ایران را خط بکشد، و یا بر عکس اگر حرکت دخترش را محکوم کند، بسیاری چیزهای دیگر را از دست میدهد. مگر اینکه ساکت بماند، ولی آیا میگذارند ساکت بماند؟