سوکراتس کاپیتان و بازی ساز تیم ملی فوتبال برزیل در جامهای جهانی 1982 و 1986 بود. یعنی دهه 60 معروف. زمانی که پخش مستقیم تلویزیونی تقریبا موضوعیت نداشت. برای هم نسلان من که 3 جام جهانی 1970 تا 1978 را پخش مستقیم میدیدند، البته در هر دوره نسبت به دوره قبل، تعداد بازی های پخش مستقیم بیشتر میشد. ولی جام 1982 حال و هوایی جدید داشت. تراکم وقایع و اخبار انقلاب و جنگ و جو کلی جامعه، مدتها ما را از پیگیری مسائل فوتبالی بازداشته بود. در همان سال 1357، جام جهانی 1978 آرژانتین که ایرا ن نیز برای اولین بار در آن شرکت داشت، آخرین خاطره جمعی ورزشی نسل ما است.

    پس از آن ناگهان با جام جهانی 1982 مواجه شدیم. ذکر نحوه پخش این بازیها نیز برای جوانان امروز جالب است. حتی فینال جام جهانی پخش مستقیم نشد. یادم است همزمان با انجام بازی نیمه نهایی بین آلمان و فرانسه که ساعت ده و نیم شب به وقت تهران انجام میشد، اخبار ورزشی ساعت ده ونیم شبکه 2 به فاصله 2 دقیقه پس از گل دقیقه 20 لیت بارسکی برای آلمان، این گل را نشان داد، و گفت این بازی در حال حاضر با نتیجه یک بر صفر به نفع آلمان جریان دارد، و ما را با حسرت دیدن این بازی مواجه کرد، تازه بسیار خوشبخت بودیم که این بازی پنجشنبه شب انجام شد، و ظهر جمعه تلویزیون آن را پخش کرد، و من که نتیجه را نمیدانستم، توانستم یکی از زیباترین بازیهای جام جهانی 1982 را که پس از مساوی 3 بر 3 در ضربات پنالتی به نفع آلمان تمام شد، ببینم.

    پس از دوری چند ساله از پیگیری اخبار ورزشی تا حدودی شاهد تغییر قوا و قدرتهای اصلی فوتبال شدیم که برایمان تدریجی نبود. هلند غول فوتبال دهه 70 در این جام نبود. آلمان، غول دیگر فوتبال دهه 70 کماکان قدرت مطرح بود. فرانسه که در دهه 70 تیمی مطرح نبود، با میشل پلاتینی و یک خط میانی استثنایی به قدرت جدیدی بدل شده بود. انگلستان نسبت به دوران افول دهه 70 که منجر به عدم حضورش در جام جهانی 74 و 78 شده بود، به تیمی مطرح بدل شده بود. برزیل نیز پس از جام جهانی 1970 که با درخشش و به طور قاطع قهرمان شده بود، با ارائه یک فوتبال غیر برزیلی در جام 1974 و سپس با پیشرفت نسبی و نه در حد نام برزیل در جام 1978 ظاهر شده بود. 

    با دیدن بعضی بازیهای جام جهانی 1982 اسپانیا به طور غیر زنده ناگهان با برزیل قدرتمندی مواجه شدیم. تیمی که مربی به اسم تله سانتانا داشت، و فوتبالی بسیار زیبا بازی میکرد. زیباتر از کلیه تیمهای آن دوره. در دور مقدماتی تیم قدرتمند شوروی را 2 بر یک ، و اسکاتلند را ( که نسبت به امروز خیلی قویتر بود) با نتیجه 4 بر یک، و تیم زلاند نو را 4 بر صفر شکست داد. ذر این جام برای اولین بار نام سوکراتس را شنیدم. در جام جهانی 1978 بازی نمیکرد، و در جام 1982 ناگهان با او به عنوان کاپیتان و بازیگردان برزیل  آشنا شدم. از نظر من بهترین بازیکن برزیل در آن جام، "ادر" بود، و پس از او سوکراتس و فالکائو و بعد زیکو بهترین بازیکنان این تیم بودند، که فوتبالی یک سر و گردن بالاتر از سایر تیمها بازی میکردند. تیمی سراسر هجومی که موقعیتهای گل فراوانی تولید میکرد، و جالب آنکه مهاجم نوک آنها فوتبالیستی با قیافه بامزه و خوش خنده به نام سرجبنهو بود که اکثر موقعیتهایش را گل نمیکرد و میخندید، و البته چند گل هم زد. از نظر من تیم برزیل 1982 سرزنده ترین تیم این کشور پس از برزیل 1970 تاکنون بوده است. قهرمانی جام، برازنده این تیم بود.

    جام جهانی 1982، اولین جامی بود که با 24 تیم برگزار شد. دو تیم اول 6 گروه به مرحله بعد صعود میکردند، و در آن مرحله به 4 گروه 3 تیمی تقسیم میشدند، که تیم اول هر گروه به نیمه نهایی می آمد. برزیل در گروه سختی با تیمهای آرژانتین و ایتالیا هم گروه شد، ولی به نطر نمی آمد این دوتیم بتوانند برای برزیل مشکلی درست کنند. مخصوصا وقتی که برزیل آرژانتین را 3 بر یک شکست داد، خیال طرفداران برزیل راحت شد، زیرا با توجه به پیروزی 2 بر یک ایتالیا بر آرژانتین، یک مساوی با ایتالیا برای صعود برزیل به نیمه نهایی کافی بود. ایتالیا که در مرحله مقدماتی با 3 مساوی و مانند همیشه ناپلئونی به مرحله بعد صعود کرده بود، و امیدی به آن نمیرفت. بازی ایتالیا با برزیل، با درخشش زیاد پائولو روسی و موقع شناسی او و زدن 3 گل توسط این پدیده با پیروزی 3 بر 2 ایتالیا تمام شد، و برزیل علیرغم برتری در بازی، مغلوب فرصت طلبی ایتالیاییها شد. شاید اگر این بازی 10 بار انجام میشد، برزیل 8 بار پیروز میشد، ولی مهم این است که برزیل بازی اصلی را باخت. جام جهانی 1982 در مرحله نیمه نهایی با غروبی زودرس مواجه شد. برزیل و سوکراتس از جام خداحافظی کردند، و دل فوتبالدوستان را به درد آوردند.  در جام جهانی بعد هم، برزیل تا یک چهارم نهایی بالا آمد، و در این مرحله و در زیباترین بازی آن جام، پس از تساوی یک بر یک با فرانسه، برزیل در ضربات پنالتی حذف شد، جالب آنکه یک پنالتی را سوکراتس گل نکرد. البته برزیل 1986 ضعیف تر از برزیل 1982 بود، و حذف آن نیز متاثر کننده، گرچه تیم پیروز، دیگر مظهر فوتبال دفاعی نبود، و تیمی بود که در زیباترین بازی جام، برزیل را حذف کرده بود، و حذف هر یک از این دو ناراحت کننده بود.

    چیزی که در آن زمان برای ما جالب بود، دانشجوی پزشکی بودن و سپس دکتر شدن سوکراتس بود، و شاید اسم سوکراتس (سقراط) بر همین اساس روی او گذاشته شده بود. سوکراتس بر خلاف بسیاری از فوتبالیستهای برزیلی زمان خود به جز یک سال که در تیم فیورنتینا بازی کرد، همواره در برزیل بود (شاید به خاطر تحصیل پزشکی). ظاهرا افراط در خوردن مشروب موجب ناراحتیهای جسمی متعدد و نهایتا مرگ او  در 57 سالگی بر اثر عفونت روده گردید.

     متاسفانه ما ایرانیها به دلیل پخش مختصر مسابقات فوتبال در دهه 60، که مقارن با دوران اوج سوکراتس بود، از او خاطرات زیادی نداریم، ولی برای من برزیل 1982 همواره مفهوم دیگری دارد، و این تیم را بدون سوکراتس نمیتوانم تصور کنم، یاد او همیشه برایم گرامی است.