کتاب – فرانکو – نویسنده: ایوان هارشانی – ترجمه: کمال ظاهری –چاپ اول:1388 نشر چشمه- 227 صفحه +تصاویر

    مدتها بود میخواستم کتابی در مورد فرانکو بخوانم. در حافظه ام خاطره ای محو از کتابی به نام "منم فرانکو" نوشته ولاسکو  مونتالبان که جزء منابع این کتاب ذکرشده وجود دارد، که حضوری کوتاه مدت در (شاید اوائل دهه 70) بازار کتاب داشت و من آن را نخریدم. جلد دوم کتاب جنگ داخلی اسپانیا نوشته هیو تامسون و ترجمه مهدی سمسار از انتشارات خوارزمی را سالها است که دارم، ولی جلد اولش را هرگز نیافتم. مضاف آنکه این کتاب بیشتر در مورد جنگ داخلی اسپانیا است، و فرانکو مسئله محوری آن نیست. در کتابهای عام راجع به تاریخ اروپا در قرن بیستم نیز معمولا اسپانیا یکی از مهجور ترین کشورها است. کما اینکه در اثر بسیار گرانقدری چون اروپا از دوران ناپلئون اثر دیوید تامسون نیز به اسپانیا در هر دو قرن 19 و 20 توجه زیادی نشده است.

    همیشه برای من مسئله بود که فرق فرانکو با دیکتاتورهای دیگر معاصر خود نظیر هیتلر و موسولینی چه بوده است که هم عمر دیکتاتوری او بسیار بیشتر از آنها بوده ( 39 سال بین 1936 تا 1975)، و هم خود را از جنگ جهانی دوم دور نگاه داشته است، هم توانسته کاری کند که تا زمان مرگ بر سر قدرت باشد، و هم پس از او اسپانیا بدون خشونت و خونریزی و بدون حضور قدرتهای خارجی تدریجا به سمت دموکراسی گام بردارد.

     اگر فکر کنید در این کتاب پاسخی به این سئوالات و سئوالات مشابه پیدا میشود، اشتباه میکنید، و اگر فکر میکنید برای یافتن پاسخ این سئوالات در کتابهای موجود در ایران، از خواندن این کتاب بی نیازید باز هم اشتباه میکنید.

    موضوع محوری کتاب زندگی فرانکو است، و از آغاز تولد تا زمان مرگ او را بدون لحن روایت داستانی، و با لحن یک کتاب تاریخ بازگو میکند. این کتاب مدخل مناسبی برای کتابهای بعدی در این زمینه میباشد.

    نظر فعلی من در مورد یکی از اصلی ترین تفاوت بین شخصیت فرانکو با هیتلر و موسولینی، در خاستگاه او است. فرانکو یک تربیت نظامی نسبتا سخت داشته است، و بر اساس شایستگیهای خود تا درجه ژنرالی بالا رفت. ولی هیتلر یک ولگرد غیر آلمانی بوده که دوره محدودی نیز در ارتش خدمت میکرده، و موسولینی هم که هیچ کاره همه کاره بوده است. به نظر من این تفاوتهای فردی دیکتاتورها بعدها به طرق مختلف در زمانی که بر سر قدرت بودند، در کنار شرایط و تاریخ کشورشان و شرایط جهانی تاثیر خود را بر وقایع گذاشتند. به شخصه فرانکو را از سایر دیکتاتورهای قرن بیستم متعادل تر و در عین حال اصولگراتر میدانم.

     کتاب منتشر شده از نظر ترجمه، صفحه بندی، نام نامه فارسی به لاتین و ماخذ خوب است. جای فهرست اعلام و معرفی نویسنده نیز خالی است. به هر صورت دست نشر چشمه درد نکند که این کتاب را با تیراژ فقط 1500 جلد منتشر کرد، و مرا تا حدی در مسیر بهتری برای یافتن پاسخهایم قرار داد.

    این بحث جای زیادی برای ادامه دارد، و امیدوارم علاوه بر بحث اگر هر یک از دوستان منابعی نیز میشناسند به من معرفی کنند.