MY HOBBIES

درباره فیلم، کتاب، ورزش و...

کتاب - قبله عالم

قبله عالم – عباس امانت – ترجمه: حسن کامشاد – چاپ اول 1383- نشر کارنامه – 707 صفحه

   حجم اصلی کتاب در مورد 40 سال اول زندگی ناصرالدین شاه است، و فصل آخر کتاب با حجم 50 صفحه، مروری فشرده ولی مفید بر سالهای باقی سلطنت ناصرالدین شاه دارد. به اعتقاد من مهمترین ویژگی کتاب، نگاه منصفانه و بدون پیشداوری نویسنده است. در بسیاری از کتابهایی که مورخین ایرانی در باره این دوره نوشته اند و من خوانده ام ، دیدگاههای بعضا یک طرفه دیده میشود. مثلا مورخ برجسته ای مانند آدمیت در مورد امیر کبیر چنین میکند، و او را یک سره دارای محسنات متعدد میداند. یا میرزا آقاخان نوری اکثرا به عنوان سرسپرده انگلیسیها عنوان شده است. ناصرالدین شاه نیز که جای خود را دارد، شاه بیعرضه و بی لیاقتی بوده که تواما نوکری انگلستان و روسیه را میکرده و با دادن امتیازات متعدد سعی میکرده سلطنت خود را حفظ کند. شاید همه این حرفها هم درشت باشد، ولی قطعا اینها بخشی از واقعیتند و مورخ خوب باید تمام واقعیت را نشان دهد.

    حسن بزرگ این کتاب، برخورد دقیق نویسنده با وقایع آن زمان و آغاز نمودن کتاب با وقایع قبل از سلطنت ناصرالدین شاه در نوجوانی و تصویر دقیق شرایط دربار است. آغاز کتاب با ارائه شجره نامه کامل خاندان سلطنتی قاجار از زمان فتحعلی خان پدر بزرگ آقا محمد خان تا احمد شاه قاجار شروع میشود که برای درک مطالب کتاب و نیز استفاده از آن در مطالعات آتی مفید است. به خصوص آنکه در صفحه دیگری، شجره خاندان مادری ناصرالدین شاه (مهد علیا) نیز دیده میشود. مشاهده میشود که ناصرالدین شاه وقتی 17 ساله بوده، شاه میشود و زمانی که 66 سال قمری داشته ترور میشود. (در زمان ترور 64 سال شمسی داشته است)

    فصول آغازین، شرایط دربار قاجار و رقابتهای درونی شاخه های مختلف قاجار جهت دست گرفتن قدرت بخصوص پس از درگذشت عباس میرزا و نحوه به قدرت رسیدن ناصرالدین شاه را توضیح میدهد. سپس در سالهای آغازین سلطنت، نقش امیرکبیر و نحوه ارتباط او با شاه و دربار و قدرتهای بزرگ و روند وقایع منجر به قتل او بررسی میشود. پس از آن نیز دوران میرزا آقا خان نوری و وقایع مهم آن دوران نظیر فتح هرات و اختلال روابط با انگلیس بررسی میشود.

    از دیگر مزایای کتاب، توجه زیاد نویسنده به روابط خانوادگی شاه (نظیر ارتباط با مادر، همسران و فرزندان) و تاثیر آن در شکل گیری شخصیت شاه و تبدیل او از یک نوجوان دست پرورده آرمانگرا و دست پرورده امیر کبیر به یک سلطان مستبد و در عین حال با روح هنرمندانه و نگاه به دنیای مدرن است. از این نظر میتوان آن را با کتاب "معمای هویدا" اثر عباس میلانی مقایسه کرد.

        خواندن این کتاب را به دوستداران تاریخ این دوره توصیه میکنم، زیرا میتوانند تصویر نسبتا دقیقی از شخص ناصرالدین شاه، دربار قاجار و سیاستمداران این دوره، نحوه ارتباط دربار و صدر اعظم با قدرتهای انگلیس، روسیه و فرانسه در دوره قبل از انقلاب مشروطه را به دست آورند. البته کتاب اشارات مختصری به وضعیت اجتماع در آن دوره و تاریخ اجتماعی آن زمان دارد، و علاقمندان به این جنبه از تاریخ، از کتاب مزبور استفاده چندانی نخواهند برد. علاوه بر آن، کتاب زمینه خوبی جهت شناخت چگونگی ارتباطات بین سفارتخانه ها و شاه و صدر اعظم ها (به خصوص میرزا آقاخان نوری) و بده و بستانهای سیاسی بین آنها

    ترجمه آن نیز خوب است. البته کتاب خوشخوان و راحتی نیست، و نوع نثر و مطالب آن، ایجاب مینماید که با دقت و توجه زیاد خوانده شود. از نظر قواعد نشر و مشخص بودن رفرنس ها و پانویس ها و ارائه نقاشی های مرتبط با متن و صحافی کار ناشر جای تقدیر دارد.   

+ نوشته شده در  جمعه بیست و یکم بهمن 1390ساعت 15:31  توسط Mehran Afshar  |